tics kinderen

Onschuldige tics en dwanghandelingen bij kinderen – een voorbeeld uit de praktijk

Peuters

Meestal ontwikkelen kinderen tics en dwanghandelingen in de kleuterjaren of in de jaren daarna. Voor het vierde levensjaar zijn ze nauwelijks zichtbaar. In de dreumes- en peuterjaren vallen de hoge verwachtingen nog wel mee. Of je moet je peuter wekelijks meeslepen naar een ‘beauty pageant’, maar gemiddeld gezien bestaat je leven dan nog voornamelijk uit eten, drinken, slapen, spelen, een dutje doen en weer spelen. Je mag alles nog lekker laten lopen en de yoghurt in je haren smeren. Andere mensen lachen zelfs regelmatig wanneer jij een boefje bent. Papa vol snot smeren, wegrennen wanneer mama je probeert te vangen en stiekem de keukenkastjes plunderen. Zomaar wat voorbeelden. ‘Och wat ondeugend’, ‘wat een boef’, ‘daar krijg je nog werk mee’, zeggen andere mensen dan. En meestal wordt er ook nog om gelachen… Wat een leuk spelletje! Zo zijn die eerste jaren gewoon, lekker slapen, je buikje vullen, je luier vullen, spelen, jezelf en de wereld ontdekken, onderzoeken, grenzen opzoeken en overschrijden.

Kleuters

En dan ben je opeens 4 jaar. Je hebt jezelf nog steeds niet helemaal ontdekt, laat staan de wereld om je heen. Je bent vol in ontwikkeling, onderzoekend en druk bezig met het aftasten van grenzen. Wat gebeurt er wanneer ik lijm op de tafel smeer, hoe reageert mama wanneer ik alle stiften op de grond gooi en wat doet mijn zusje wanneer ik een kras op haar tekening zet. Beetje bij beetje krijg je steeds meer gedragsregels toegewezen, de lat leggen ze hoger en wanneer je een beetje lijkt te verdwalen op de zijpaden, duwen ze je richting de hoofdweg. Je krijgt steeds meer verplichtingen en de verwachtingen worden hoger.

Dan ben je net 4 jaar en moet je opeens iedere dag naar school, naar zwemles, misschien wel naar de opvang en naar één of meerdere hobby- of sportclubjes. Want ‘dat vindt hij zo leuk!’. Dat zal allemaal ook wel, maar hij heeft nog geen idee van tijd en geen besef van wat al die verplichtingen met hem doen. Wat hij nodig heeft en wat hij niet nodig heeft. Hierin hebben kinderen bescherming, grenzen, rust en afbakening nodig. Zelf kunnen zij dat niet aangeven. Net zoiets als dat een kleuter een tweede snoepzak zou weigeren omdat het daarna buikpijn krijgt.

Ontwikkelen van tics en dwanghandelingen

Sommige kinderen ontwikkelen tics of dwanghandelingen wanneer ze plotseling overspoelt worden met nieuwe informatie, verwachtingen en verplichtingen. Ook al zijn sommige dingen nog zo leuk, die speelafspraakjes, kinderfeestjes en zwempartijtjes kunnen ook onbewust stress opleveren. Stress, spanning en vermoeidheid kunnen tics versterken al dan niet ontwikkelen.

(Vaak onschuldige) tics zijn bijvoorbeeld het veel met de ogen knijpen, veel kuchen of met het hoofd schudden. Sommige kinderen ontwikkelen dwanghandelingen om op deze manier wat regie in handen te krijgen en overzicht en structuur aan te brengen in hun leven.

Voorbeeld uit de praktijk

Enkele weken geleden zag ik een meisje van 6 jaar in de praktijk. Wanneer ik haar ontmoet, zit ze net in groep 3. Vanaf groep 1 gaat ze naar een extra klas waar ze nog moeilijkere taken krijgt en waar de leraren haar uitdagen omdat er vermoedens zijn van hoogbegaafdheid. Daarnaast zit ze op zwemles en pianoles. Ze is bij mij voor een onderzoek aangemeld omdat ze faalangstig gedrag laat zien, dwangmatige handelingen en ze heeft last van veel onrust. Het meisje kan niet stoppen met denken en niet slapen. Gedurende het onderzoek zien we dat ze een gemiddelde intelligentie heeft. Wel zien we enkele uitschieters, ze scoort bijvoorbeeld heel hoog in het talige stukje. Ze is erg goed in het uitleggen van dingen en ze kan erg goed lezen.

Overschatten en overvragen

Doordat dit meisje talig zo sterk was, hadden haar ouders en leraren het vermoeden dat ze heel slim zou zijn. Want hoe je je verbaal uit is immers je visite kaartje. Als jij goed kan vertellen, goed kan lezen, dan denken ze al snel ‘zo, die is wel heel erg slim!’. Dat zien we ook bij volwassenen, strooi maar eens met woorden zoals hiëroglifisch, labyrintisch, ridicuul of hippopotomonstrosesquippedaliofobie en gegarandeerd dat ze je toch zeker bovengemiddeld slim inschatten, al dan niet hoogbegaafd. Iemand die zegt dat hij hippopotomonstrosesquippedaliofobie heeft, kijken mensen met open mond aan. Wow, ik weet niet wat voor fobie dat is, maar het klinkt wel reuze interessant. Terwijl we iemand die zegt dat hij bang is voor lange woorden, toch zeker wat lager inschatten. En het betekent gewoon hetzelfde..

Ze kan goed lezen en goed vertellen, maar verder is haar intelligentie gewoon gemiddeld. Dit meisje werd dus al vanaf groep 1 overvraagd en moest zo veel laten zien waardoor ze faalangst ontwikkelde en zelfs dwanghandelingen om toch maar de regie, rust en structuur te bewaren. Voor zover  ze dat zelf kan…

Onschuldig

Onschuldige tics en dwanghandelingen bij jonge kinderen verdwijnen meestal vanzelf. Ze nemen toe in drukke en spannende situaties, wanneer andere mensen er veel aandacht aan besteden en bij vermoeidheid. Kinderen kunnen er niets aan doen en wanneer je druk op kinderen legt (‘stop eens met knipperen’, ‘doe eens niet’), verergeren deze tics en handelingen. Ongeveer 1 op de 10 kinderen krijgen (tijdelijk) last van tics, maar vermoedelijk ligt dit aantal hoger omdat het niet altijd wordt opgemerkt en omdat veel kinderen en ouders geen huisarts bezoeken. Bij onschuldige tics is dat ook zeker niet nodig. Zeker niet wanneer de kinderen er zelf geen last van hebben.

Wat kun je als ouder doen

Besef je wat deze tics en dwanghandelingen kan triggeren, bijvoorbeeld drukte, stress en spanning. Probeer vermoeidheid, stress en spanning wat weg te nemen door minder verplichtingen en ‘moetjes’. Ook leuke uitjes kunnen vermoeidheid en spanning opleveren. Probeer na te gaan wanneer de tics en/of dwanghandelingen zijn ontstaan of verergert. Misschien is er een bepaalde gebeurtenis of verandering geweest, waar je als ouder invloed op kan hebben. Geef bij de leerkracht aan wat je ziet en vraag wat hij of zij in de klas ziet. Probeer er geen aandacht aan te besteden, meestal gaat het vanzelf over.

Een echte tic ‘stoornis’ komt veel minder vaak voor dan de onschuldige tics. Wanneer ze na maanden niet vanzelf verminderen of verdwijnen en het kind er zelf last van heeft, kun je een huisarts bezoeken. In de tussentijd kun je zelf kijken hoe je de druk en spanning kunt verminderen. 

3 reacties op “Onschuldige tics en dwanghandelingen bij kinderen – een voorbeeld uit de praktijk”

  1. Wat toevallig, want dit onderwerp is precies waar ik meer info over zocht.
    Mijn zoon (9.5 jaar) heeft al zeker een jaar (langer nog denk ik) kleine tics en ik weet niet goed of ik het moet laten, of dat ik er iets mee moet.
    Wat het meeste opvalt is dat hij continu geluid maakt met zijn mond/lippen. Hij kan geen 20 seconden zijn mond gewoon rustig laten.
    Daarnaast pulkt hij zijn nagels. Ook dat is iets wat hij echt niet kan laten, met als gevolg héle korte nageltjes..
    Ik ben benieuwd of het goed zou zijn om een keer naar een praktijk te gaan en in gesprek te gaan… of dat ik het moet laten gaan en het wellicht vanzelf overgaat?

    1. stefaniegroeneveld

      Hoi Linda, je kunt altijd even contact opnemen met een praktijk om je vraag voor te leggen. Zo kunnen ze samen met je kijken of je vervolgstappen kunt nemen. Deze kleine dingen kunnen natuurlijk op meer wijzen zoals aandachtsproblemen in de klas of het op de tenen lopen, maar het hoeft niet. Om dit zeker te weten kun je altijd zelf contact opnemen (hoeft niet altijd via school, maar ik zou je zorgen zeker delen met de leerkracht). Via een gesprek en soms enkele gedragsvragenlijsten kunnen we altijd redelijk snel zien of een onderzoek oid nodig is of niet. Zelf werk ik bij Spilhelpt (Spilhelpt.nl) maat ik weet niet in welke regio je iets zoekt. Ik hoop dat je hiermee vooruit kunt. Je mag mij anders ook mailen op Stefanie@inspirerendgekwebbel.nl

      Succes 🙂 Groetjes Stefanie

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *