prestatiegericht

Het onderwijs (en wij) te prestatiegericht – focus meer op het kind

Onderwijs (en wij) zijn te prestatiegericht – waarom focussen we niet meer op het kind en minder op de resultaten?

Die focus is zo prestatiegericht, vol op de resultaten en prestaties en te weinig focus op het kind. Het is nogal een uitspraak (I know) en ik ga graag de discussie met je aan, maar laat ik eerst even uitleggen waarom ik hier zo over denk.

What’s the problem

Tijdens mijn werk als orthopedagoog krijg ik kindjes tegenover mij aan tafel die zijn doorverwezen door de ouders, meestal op verzoek van school. Kindjes die niet goed mee kunnen komen op school, kindjes met een forse leesachterstand, aandachtsproblemen, de tafelsommen die maar niet blijven hangen, problemen in de thuissituatie of achthonderdzevenentwintig andere ‘problemen’.

De kip en het ei

Onder deze eerste laag van leerproblemen of gedragsproblemen zien we steeds meer en meer ‘problemen’ (of zoals juf Ank zegt: bijzonderheden) die naar mijn mening meer aandacht moeten krijgen. Laten we het voor het gemak toch gewoon even ‘problemen’ noemen. Problemen in de categorie van een veelal terneergeslagen stemming, teruggetrokken gedrag, depressieve klachten, een negatief zelfbeeld, weinig of geen zelfvertrouwen, kinderen die zich afsluiten van de wereld of juist de hele wereld (en iedereen daarop) gek maken met hun woede-uitbarstingen. Al dan niet veroorzaakt door die andere problemen, waar ze in eerste instantie voor zijn aangemeld. Kip en het ei verhaal. Afijn, no importa, belangrijker is dat we dit niet negeren. De kip en het ei, zegmaar… allebei.

Want wanneer ik een kleuter tegenover mij heb zitten en ik lees in de ouderpapieren dat hij al jaren kampt met depressies, dan vind ik dat echt heel alarmerend. Helemaal wanneer dit niet de hoofdzorg is en dit even ‘tussen de aardappels door wordt vermeld’. Als een soort van niet zo belangrijke toevoeging. Ongeacht of die depressie nu de kip is of het ei.

Alarmbellen

Kinderen die op 8-jarige leeftijd al een scala aan hulpverleners hebben bezocht, kleuters die kampen met een depressie en een 5-jarig jongetje wat de woorden ‘ik wil soms niet meer leven’ al over zijn lippen krijgt… Zomaar even een kleine greep uit de groep kinderen die ik de laatste tijd mocht ontmoeten. Dan moeten er toch alarmbellen gaan rinkelen? Dan maak je je toch wat minder druk om die letters die hij blijft omdraaien of die tafelsommen die hij niet als een Speedy Gonzales kan opdreunen?

Het rapport

Waarom staat ‘zelfbeeld’, ‘zelfvertrouwen’, ‘gevoel van eigenwaarde’  en bijvoorbeeld ‘welbevinden’ niet in het rijtje van rekenen, technisch lezen, spelling, inzet en taakwerkhouding in een standaard basisschoolrapport?

Scoort een kindje laag op een rekentoets? Dan gaan we vol in de aanval, actie! We trekken handelingsplannen uit de kast, of liever, we maken nieuwe handelingsplannen helemaal aangepast aan dit kind. Het liefst nog met een gouden randje omringt. We oefenen en stampen tot ze alles zo opdreunen. En na een half jaar behaalt ze weer een onvoldoende, hè shit wat is dat toch! Harder oefenen, meer oefenen! Alweer een onvoldoende? Hup, we melden haar aan voor een onderzoek want íets is er mis.

Neem een stap terug

Hier slaan we dus een grote stap over. Kijk eerst even naar het kindje zelf, in plaats van naar de resultaten en de verwachtingen. Ken ik dit kindje eigenlijk wel? Hoe gaat het met haar? Voelt ze zich op haar gemak in de groep? Is ze vrolijk, is ze bang, is ze boos? Hoe gaat het thuis en wie zijn eigenlijk haar ouders? Is ze faalangstig, kan ze zich goed concentreren, wat zijn haar hobby’s, wie ís ze eigenlijk?

Zomaar even een greep uit de hele handel die we overslaan. Ik bedoel, we kunnen best een megamooi prachtig handelingsplan schrijven en dit uitvoeren, maar een vijfde verdieping bouwen wanneer de tweede en derde verdieping (deels) ontbreken is ook weer een gammele bedoeling, onbegonnen werk. Dan bouw je toch ook eerst een goede basis? Tomaten blijven verbouwen op een plek waar het alleen maar regent, is ook zoiets als trekken aan een dood paard.

‘Midzomer kan het op een zuid gericht balkon soms wel te heet worden. Wanneer het boven de 30 graden wordt moet de tomatenplant meer schaduw krijgen’. Hè watte? Ik wil alleen maar zeggen, dat je de gemoedstoestand van kinderen altijd in de gaten moet houden en niet alleen aan het begin van het nieuwe schooljaar, ‘aan de begin van de oogst’, of op dinsdagochtend of de dag voor iedere vakantie. En soms moet je dan inderdaad iets aanpassen, om deze ster weer vol te laten stralen (of de tomaat te laten bloeien).

Verstopt onder een rek vol baby-producten

Genoeg over tomaten. Ik krijg een aanmelding binnen van een 8-jarige jongen met vermoedens van dyslexie. In de ingevulde vragenlijsten van ouders en leerkrachten komen geen bijzonderheden naar voren, behalve de leesachterstand. Toch stel ik moeder nog wat vragen. Tussen neus en lippen door vertelt moeder over zijn obsessie voor speentjes. Ik vraag door en moeder vertelt over die ene keer dat ze haar zoon onder het rek vol met babyproducten van het kruidvat uittrok, waar hij zat met een opengescheurd pakje speentjes. Niet op 2-jarige leeftijd, maar op 8-jarige leeftijd. En die ene keer dat hij midden op straat een speen had gevonden en deze stiekem meenam naar een logeeradres. Ze vertelt en er komen steeds meer bijzonderheden boven drijven, en niet alleen maar speentjes.

En er waren geen bijzonderheden? Later volgen zelfs nog meer mailtjes met opvallend gedrag en moeder sluit af met ‘ik weet niet of je hier wat mee kunt’.

Hier speelt duidelijk wat meer. Problemen in de prikkelverwerking? Een onveilig gevoel? Overvraging? Wat dan ook. Dit is zeker iets om mee te nemen.

Of andersom

Of andersom ja. Het kan natuurlijk ook komen dat dit kindje zoveel problemen ervaart met het lezen, al dan niet door dyslexie, dat hij manieren heeft gevonden om deze overprikkeling of frustratie te verwerken. Dat kan. Maar hoe dan ook, we moeten niet blindvaren en de uitkomst al denken te weten.

Ik besluit de invulling van het onderzoek te veranderen en leg deze moeder uit dat we breder gaan kijken. Waar komt dit gedrag vandaan? Dieper graven en niet alleen maar aan de oppervlakte blijven ronddobberen. Niet alleen maar vol de koers op dyslexie richten en alle eilandjes die we onderweg tegenkomen zonder pardon voorbij varen.

Later blijkt dit kindje te kampen met onverwerkte gebeurtenissen uit het verleden, heftige gebeurtenissen waar nooit iets mee is gedaan en die in eerste instantie ook niet werden vermeld. Angsten die in dat koppie blijven hangen en die hij als een blok aan zijn been overal mee naartoe zeult. Later zou hij na een diagnose dyslexie kunnen starten met een dyslexiebehandeling, maar niet voordat we die tweede en derde verdieping hebben opgeknapt.

Met gedrag iets zeggen

Regelmatig merk ik dat gedragingen of gevoelens van kinderen onderschat worden. Ze worden niet perse genegeerd, maar veel ouders en leerkrachten beseffen niet dat deze gedragingen of gevoelens vaak ten grondslag liggen aan leerproblemen. Of dus andersom (weer dat kip en het ei), maar er is in ieder geval een link. We kunnen wel een diagnose dyslexie vaststellen, maar als er meer aan de hand is zal dit altijd een blokkade zijn. Zoiets als een deur openen die nog op slot zit, je kunt rammen wat je wilt, maar hij blijft dicht. Of hij gaat open, maar zeker niet zonder schade. Toch handiger om even op zoek te gaan naar die sleutel.

Luister écht

Luister echt en ga niet speculeren. ‘Wordt uw kind gepest?’, is een vraag die we altijd stellen. ‘Nee, maar hij denkt dit vaak wel’, vertelt een moeder. Ehhh hallo? Als hij dit zo ervaart, dan moeten we daar toch iets mee? Vorige week nog, zat Lars tegenover mij. Zijn ouders en school hadden zorgen over zijn schoolprestaties. Ik vraag Lars wat hij zelf graag zou willen veranderen. Hij weet het niet. Ik pas mijn vraag aan, ‘Waar heb je hulp bij nodig? Waar moeten papa, mama en de juf jou mee helpen?’. ‘Met Bas.’ Juist. Dát is zijn probleem. Terwijl zijn ouders en juf zorgen hebben over zijn prestaties wil hij alleen maar geholpen worden met die ene pestkop. Wat boeit het hem dat het lezen niet zo snel gaat, hij wil zich gewoon weer fijn voelen op school. ‘Ja, want soms wil ik niet naar school, want dan voel ik me daar niet veilig.’ Moeten we dat leesprobleem dan negeren? Nee, natuurlijk niet. Maar die pestkop ook zeker niet.

Prestatiegericht

Bewust of (ik denk vooral) onbewust leggen we de nadruk zo op de resultaten en het presteren. De druk ligt hoog. Kinderen die uit alle macht maar proberen om aan die hoge standaard te voldoen. Heb je een 10 gehaald? Applaus! Applaus? Shit dus de volgende keer moet ik weer een 10 halen? Ow mijn kind gaat naar de Havo, wat ben ik toch trots? Excuse me. Waarom horen we niet, mijn kind is zo’n vrolijk kind wat ben ik toch trots. Dat is toch wat we moeten willen? Een blij kind. Een opgewekt kind. Eentje die de lat legt waar hij zelf net bij kan, ook al stapt zijn buurman daar misschien zo overheen. Of loopt zijn vriendje daar vol met zijn hoofd tegenaan. Ik ben ik en jij bent jij.

Ranking the stars

Het begint al vroeg hè. Ik had het net al over die depressieve kleuters en dan vinden we dat gek? Vorig jaar zat een van mijn dochters in groep 3. Hoevaak ik niet heb gehoord over die verdomde sterren.

“Mama ken jij Mandy?”

“Nee, wie is Mandy?”

“Die is van de 3 sterren!”

“Ehh oke en jij?”, vraag ik haar dan maar.

“Ik heb 2 sterren, ja ik ben niet zo goed”, antwoordt ze mij met een neutrale blik alsof dit een algemeen bekend gegeven is.

Excuse me? Je wil toch niet dat kinderen elkaar gaan zien in de mate waarin ze presteren? Als een soort van ranking the stars. En geloof me, dat doen ze! Wat zoiets krijgen ze te zien.

Kriebelig word ik daarvan. Ik kan er niet tegen. Ik wil Mandy kennen van die aanstekelige lach of van dat helpende handje dat ze altijd heeft. Desnoods van dat fietsenrek omdat ze aan het wisselen is of van die blonde vrolijke staartjes op haar hoofd, maar ik wil haar niet kennen of zien als ‘dat meisje van de 3 sterren’ omdat ze toevallig goed is in taal.

Straf de slome duikelaar

Nog iets waar vol de focus ligt op prestatiedruk, of beter gezegd op ‘afraffelen’, is de regel ‘als je klaar bent met je werk, mag je iets leuks gaan doen’. Klassen waar de kinderen na het afronden van een taak een spelletje mogen kiezen, op de I-Pad of in ieder geval iets waar de minder snelle Jelle’s dus nooit aan toe komen. Loser! Who the hell heeft deze regel in hemelsnaam bedacht en why blijven zoveel leraren dit hanteren? En het dan vreemd vinden waarom Lars zo slordig werkt en zijn werk afraffelt of waarom Eva altijd zo verdrietig uit school komt. ‘Ik kan nooit iets leuks doen op school, want ik vind het moeilijk en ben altijd lang bezig met mijn werk’. Tig keer heb ik dat uit die kleine mondjes horen komen van al die kindjes bij mij aan tafel, en tig keer begrijp ik er geen snars van.

Kindgericht vs prestatiegericht

Laten we een beetje meer rekening houden met het kind zelf in plaats van met de prestaties. Dieper kijken, in ieder geval ‘anders’ kijken, met een andere bril. Niet met een bril die gericht is op prestaties en resultaten, maar een bril die verder kijkt dan foute en goede antwoorden, tijdsdruk, hoeveelheden en ranking the stars. Een bril die ook wat meer aandacht heeft voor het welzijn van iemand, eigenschappen en gewoon ‘het kind’. Een bril die iedereen laat stralen en die iedereen een ster laat zijn, en niet ‘van de twee sterren’ of van de ‘drie sterren’.

Vorig jaar schreef ik een soortgelijk stuk, het zorgde voor nogal wat ophef en haalde de krant>> Op school vragen we kinderen in een boom te klimmen – mooi klote als je een vis bent

Ook met het huidige stuk kun je het eens zijn of niet, maar laten we het tenminste ter discussie stellen

Lees ook: In 10 stappen leren vanuit talent – help je kind naar meer zelfvertrouwen en plezier op school

 

Liefs Stèfanie

Blijf op de hoogte door Inspirerend Gekwebbel te volgen op Facebook en Instagram 

7 reacties op “Het onderwijs (en wij) te prestatiegericht – focus meer op het kind”

  1. Wauw Stèfanie….g e w e l d i g……….. ik hoop dat veel ouders en leerkrachten dit artikel lezen….En er iets mee doen..dan komen er meer vrolijke snoetjes te voorschijn

  2. Wow… Tranen in mijn ogen. Wat een topper ben jij. Eindelijk iemand die het kind wil zien. Elk kind kan vliegen als je het maar de juiste vleugels geeft.

    1. stefaniegroeneveld

      Wat een lieve reactie zeg, zowiezo leuk dat je een reactie achterlaat maar dan ook nog zo’n compliment! Nou.. Ik doe het met liefde 😊😘

  3. Nou toeval bestaat niet!, een moeder tipte mij dit artikel nadat ik haar vanmorgen vertelde dat ik zo klaar ben met dat prestatiegerichte onderwijs met handelingsplannen etc. laat die kinderen kind zijn, plezier hebben in wat ze doen en vooral niet te veel laten moeten. Laten we er voor zorgen dat ze zo min mogelijk stress ervaren zodat ze straks zelfverzekerde en leuke volwassenen worden die met volle teugen van het leven genieten en doen wat ze leuk vinden i.p.v zich te meten aan anderen.

    1. stefaniegroeneveld

      Precies, ik denk ook dat dat juist een goede basis is voor een zelfverzekerd en vooral leuk en blij (!) persoon. Dankjewel voor je leuke reactie!

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *